Trang thông tin điện tử Trung tâm TGPL Nhà nước

Câu chuyện pháp lý

Xem với cỡ chữAA

Luật sư của bạn: Cho vay lãi suất 5% trên tháng, cộng “lãi mẹ đẻ lãi con” có phạm tội?

(14:47 | 28/03/2019)

Lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay. Cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất này, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng…thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”.

       Vợ chồng anh Quẹo (huyện Châu Thành, Kiên Giang) kết hôn năm 2012. Sau đám cưới, được cha mẹ hai bên cho nhận toàn bộ số tiền mừng đám, cộng với một ít của hồi môn của vợ và vay thêm bên ngoài gần 400 triệu đồng, anh chị mua đất làm nhà ở. Có được chủ quyền nhà đất, vợ chồng anh Quẹo thế chấp ngân hàng vay số tiền tối đa theo giá trị tài sản, mục đích vừa để trả bớt nợ bên ngoài, vừa để làm nghề kinh doanh. Ban đầu, công việc thuận lợi nên hàng tháng vợ chồng anh Quẹo đóng lãi đầy đủ cho ngân hàng và các chủ nợ.

        Thời gian 2 năm trở lại đây, công việc làm ăn không được thuận lợi, chi phí tăng cao do sinh con nhỏ nên anh chị vay của người sau, trả lãi cho người trước. Với lãi suất 5% trên tháng, nếu đến tháng không trả lãi cho các chủ nợ thì anh chị phải viết một giấy vay tiền mới, mà số tiền vay là tiền gốc cộng với tiền lãi của tháng đó hay còn gọi là “lãi mẹ đẻ lãi con”. Cầm cự được một thời gian, đến nay vợ chồng anh Quẹo bị ngân hàng phát mãi tài sản để thu hồi nợ, còn các chủ nợ thì kiện cáo nhiều nơi. Vậy trách nhiệm của vợ chồng anh Quẹo phải trả nợ như thế nào, và các chủ nợ cho vay 5% trên tháng theo hình thức “lãi mẹ đẻ lãi con” có bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

                  

        ( Ảnh minh họa - nguồn internet)

       Trao đổi với Ths.Bùi Đức Độ, Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Kiên Giang cho biết: lãi suất của các ngân hàng hiện nay cho vay trung bình là 11%/năm, tính ra lãi suất tháng hơn 0,9%/tháng. Thông thường, người vay trả lãi và vốn theo định kỳ 03 tháng một lần cho đến khi hết nợ, nếu quá hạn chậm trả vốn hoặc chậm trả lãi thì sẽ chịu một mức lãi suất cao hơn một chút so với lãi suất trong hạn. Từ trước đến nay, các tổ chức tín dụng không ai tính lãi cộng vào vốn như “tín dụng đen” mà dân gian còn gọi là “lãi mẹ đẻ lãi con” tái xuất hiện từ những “ngân hàng…cột điện” ở khắp nơi trong thời gian gần đây.

        Pháp luật quy định lãi suất vay do các bên thỏa thuận, nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay (làm tròn 1,67%/tháng). Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận vượt quá lãi suất giới hạn này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực. Khi giao dịch vay tiền, nếu các bên có thoả thuận về việc trả lãi, nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp về lãi suất thì lãi suất được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn tại thời điểm trả nợ, tức là 10%/năm (0,83%/tháng). Trường hợp bên có nghĩa vụ chậm trả tiền thì bên đó phải trả lãi đối với số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả, lãi suất chậm trả tiền được xác định theo thỏa thuận của các bên nhưng không được vượt quá mức lãi suất 20%/năm; nếu không có thỏa thuận thì không được vượt quá 10%/năm (Điều 357, 468 Bộ luật Dân sự năm 2015).

         Thường thì người vay ít chú ý, nhưng người cho vay lại biết rất rõ quy định của pháp luật nên đưa ra hợp đồng được soạn thảo sãn hoặc hướng dẫn người vay tiền viết giấy nhận nợ, hợp đồng vay tiền, biên nhận…để lách luật theo hướng có lợi cho họ. Chẳng hạn như, đến hạn không trả lãi thì họ bắt người vay viết một giấy nhận nợ mới mà số tiền vay là số tiền gốc cộng với lãi chưa trả, cứ như vậy “lãi mẹ đẻ lãi con” có khi đến mấy trăm %/năm. Hợp đồng vay tiền là hợp đồng dân sự, có nội dung chủ yếu như: Thông tin cần thiết của bên cho vay và bên vay, các điều khoản về số tiền vay; mục đích vay (nếu có); phương thức, thời hạn cho vay và kỳ hạn trả nợ; bảo đảm tiền vay hay còn gọi là tài sản thế chấp (nếu có); lãi suất cho vay, lãi chậm trả; quyền và nghĩa vụ của các bên; cam kết; thanh lý hợp đồng vay…

        Về trường hợp của vợ chồng anh Quẹo, chủ nợ đã kiện cáo cho thấy một điều các bên không thương lượng được với nhau về phương thức, số tiền, lãi suất, thời hạn trả nợ. Nếu giấy tờ nhận nợ chỉ thể hiện số tiền vay (thực chất là tiền gốc cộng với lãi nhồi lên nhiều lần), không thể hiện lãi suất bao nhiêu, thời hạn vay bao lâu thì vợ chồng anh Quẹo phải trả số tiền gốc thể hiện trên giấy nhận nợ (nếu không có chứng cứ khác) và khoản lãi suất không vượt quá 10%/năm cho thời hạn vay, chủ nợ có quyền đòi lại tiền bất cứ lúc nào, nhưng phải báo trước cho bên nợ một thời gian hợp lý và được trả lãi đến thời điểm nhận lại tiền. Ngược lại, nếu hợp đồng vay, giấy nhận nợ...thể hiện số tiền vay, lãi suất... thì Tòa sẽ cho các bên thương lượng, nếu thương lượng (hòa giải) không thành thì sẽ giải quyết theo quy định tại Điều 357, 468 BLDS.

     Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017) quy định tại Điều 201 về “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”. Cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất quy định trong BLDS (20%/năm), thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm. Phạm tội mà thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

        Thực tế trong thời gian gần đây, rất nhiều tỉnh trong cả nước đã ra quân đấu tranh triệt phá nạn “tín dụng đen”, nhiều băng nhóm tội phạm núp bóng đã bị khởi tố đưa ra ánh sáng để xét xử theo điều luật này, được nhân dân đánh giá cao và đồng tình ủng hộ. Nhưng trước hết mỗi người dân cần hết sức cân nhắc, cảnh giác, đằng sau vay không cần thế chấp, vay nhanh gọn, lãi suất cao, “lãi mẹ đẻ lãi con” là gì…?

Bùi Đức Độ