Trang thông tin điện tử Trung tâm TGPL Nhà nước

Câu chuyện pháp lý

Xem với cỡ chữAA

Luật sư của bạn: Cô hay cháu được hưởng di sản thừa kế của ông bà?

(14:00 | 19/03/2019)

Cha chết trước, bà chết sau, cháu bán căn nhà của bà nội được 4,2 tỷ đồng, cho cô 200 triệu đồng, còn lại hưởng 4 tỷ đồng. Trường hợp nào đúng pháp luật?

          Bà Huỳnh Thị Bảy năm nay 72 tuổi ở huyện An Minh, tỉnh Kiên Giang có 03 anh chị em ruột. Cha bà Bảy mất sớm, mẹ sống với người anh trai thứ hai trên căn nhà ở TP Rạch Giá mà mẹ tạo dựng và đứng tên quyền sở hữu. Năm 2003, 2008 anh và chị của bà Bảy lần lượt qua đời, mẹ của bà Bảy tiếp tục ở với cháu nội trên căn nhà đó, đến năm 2018 thì mất. Sau khi bà mất được một thời gian, người cháu nội đứng ra bán căn nhà được 4 tỷ 200 triệu đồng, cho cô Bảy được 200 triệu, còn lại hưởng trọn 4 tỷ đồng. Ấm ức trước cách hành xử không công bằng của cháu, bà Bảy muốn biết việc này pháp luật quy định như thế nào?

        Thắc mắc của bà Bảy được Ths.Bùi Đức Độ, Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Kiên Giang chia sẻ: Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định có 02 loại hình thừa kế gồm: thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật để giải quyết những vấn đề phát sinh khi phân chia di sản thừa kế (DSTK). Di sản được chia cho những người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật kể từ thời điểm mở thừa kế. Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. Người thừa kế phải là người còn sống vào thời điểm mở thừa kế hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết.

        Trường hợp thứ nhất, thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi mẹ của bà Bảy không để lại di chúc, di chúc không hợp pháp, những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc, những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

        Người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự hàng thừa kế. Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại. Bà Bảy thuộc hàng thừa kế thứ nhất và hàng thừa kế này chỉ còn duy nhất là bà Bảy; cháu nội, cháu ngoại của mẹ bà Bảy (gọi bà Bảy bằng cô, dì) thuộc hàng thừa kế thứ hai.

       Xét về hàng thừa kế thứ nhất thì cháu của bà Bảy không được hưởng, tuy nhiên do cha mẹ cháu là anh, chị của bà Bảy đã chết trước mẹ nên cháu nhận thay phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống (còn gọi là thừa kế thế vị); nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với bà thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống. Như vậy, giá trị căn nhà 4,2 tỷ đồng là DSTK được chia làm 03 phần, nếu chị của bà Bảy có con; trường hợp chị của bà Bảy không có con thì chia làm 02 phần, chia làm 02 hay 03 phần thì bà Bảy cũng được hưởng 01 phần.

               

        (Ảnh minh họa - nguồn internet)

        Trường hợp thứ hai, mẹ của bà Bảy có để lại di chúc hợp pháp cho cháu nội. Pháp luật quy định những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó: con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng; con thành niên mà không có khả năng lao động (Điều 644 BLDS). Nếu bà Bảy nằm trong diện “con thành niên mà không có khả năng lao động” thì được hưởng hai phần ba suất mà không phụ thuộc vào nội dung di chúc, ngược lại nếu không nằm trong diện này thì cháu nội có toàn quyền hưởng DSTK là căn nhà này.

        Để nhận được DSTK trong trường hợp chia theo pháp luật phải làm thủ tục phân chia DSTK, nhưng trước đó những người trong hàng thừa kế cần họp mặt lập văn bản thỏa thuận cử người quản lý di sản, phân chia di sản, xác định quyền, nghĩa vụ của những người này, thanh toán các nghĩa vụ tài sản và các khoản chi phí liên quan đến thừa kế (nếu có). Trường hợp thừa kế theo di chúc, trước khi làm thủ tục khai nhận DSTK thì người công bố di chúc phải sao gửi di chúc tới tất cả những người có liên quan đến nội dung di chúc.

        Khai nhận, phân chia DSTK có ý nghĩa nhằm tránh việc bỏ sót người được hưởng DSTK nếu chia theo pháp luật, hoặc người được hưởng DSTK mà không phụ thuộc vào nội dung di chúc…Nơi thực hiện tại các tổ chức hành nghề công chứng hoặc UBND cấp xã trên cơ sở căn cứ vào đơn yêu cầu và hồ sơ xin khai nhận, phân chia DSTK để ra thông báo niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã nơi có bất động sản của người chết (Rạch Giá) và nơi thường trú/tạm trú cuối cùng của người để lại di sản (bà nội). Sau thời gian niêm yết 15 ngày, nếu không có tranh chấp, khiếu nại gì, văn bản khai nhận, phân chia DSTK sẽ được công chứng/chứng thực và văn bản này sẽ là cơ sở để sang tên, chuyển quyền sở hữu tài sản.

      Lời khuyên đối với bà Bảy, nên tìm hiểu kỹ, thương thảo trong gia đình trước trên cơ sở có tình, có lý trước khi nhờ pháp luật can thiệp.

Bùi Đức Độ