Trang thông tin điện tử Trung tâm TGPL Nhà nước

Hướng dẫn nghiệp vụ

Xem với cỡ chữAA

Lập di chúc bằng văn bản, lựa chọn hình thức nào cho phù hợp?

(16:02 | 26/12/2019)

   Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Người lập di chúc có thể lựa chọn hình thức: di chúc bằng văn bản không có người làm chứng, di chúc bằng văn bản có người làm chứng, di chúc bằng văn bản có công chứng và di chúc bằng văn bản có chứng thực.

         Di chúc chỉ có hiệu lực khi đáp ứng các điều kiện để một di chúc hợp pháp. Với mỗi hình thức lập di chúc bằng văn bản, việc lập di chúc phải có những yêu cầu nhất định về nội dung, về chủ thể lập di chúc, về hình thức của di chúc. Cho dù di chúc bằng văn bản theo hình thức nào, thì di chúc chỉ phát sinh hiệu lực kể từ thời điểm người lập di chúc chết và là di chúc hợp pháp cuối cùng mà người lập di chúc để lại trước khi chết. Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định có 04 hình thức di chúc bằng văn bản:

          Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng (Điều 633): di chúc này áp dụng cho người đọc thông, viết thạo, có hiểu biết nhất định về di chúc. Điều kiện để di chúc hợp pháp: (1) Người lập di chúc phải tự tay viết và ký vào bản di chúc (di chúc không được đánh máy). (2) Di chúc phải tuân theo quy định (Điều 631): (2.1) Nội dung chủ yếu của di chúc phải có: Ngày, tháng, năm lập di chúc; Họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc; Họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản; Di sản để lại và nơi có di sản. Ngoài nội dung chủ yếu này, di chúc có thể có các nội dung khác. (2.2) Di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu, nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc. Trường hợp di chúc có sự tẩy xóa, sửa chữa thì người tự viết di chúc hoặc người làm chứng di chúc phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xoá, sửa chữa.

         Di chúc bằng văn bản có người làm chứng (Điều 634): Trường hợp người lập di chúc không tự mình viết bản di chúc thì có thể tự mình đánh máy hoặc nhờ người khác viết hoặc đánh máy bản di chúc, nhưng phải có ít nhất là hai người làm chứng. Người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc trước mặt những người làm chứng; những người làm chứng xác nhận chữ ký, điểm chỉ của người lập di chúc và ký vào bản di chúc.

         Việc lập di chúc bằng văn bản có người làm chứng phải tuân theo quy định tại Điều 631 và Điều 632. Điều 632 quy định phải có ít nhất hai người làm chứng. Người làm chứng ở đây có thể là bất kỳ ai, trừ  những người sau: (1) Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật. (2) Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc. (3) Người chưa đủ 18 tuổi, người không có năng lực hành vi dân sự.

        Di chúc bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực (Điều 635): Đây là một hình thức di chúc phổ biến, mang tính pháp lý cao. Theo đó, người lập di chúc có quyền lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc Uỷ ban nhân dân cấp xã theo những thủ tục mà pháp luật quy định tại Điều 636 Bộ luật dân sự 2015.

        Trường hợp người lập di chúc do điều kiện hoàn cảnh nào đó không thể đi công chứng được thì có thể yêu cầu công chứng viên tới chỗ ở của mình để lập di chúc. Ngoài ra, pháp luật còn quy định di chúc của những người như: quân nhân tại ngũ, người đang điều trị tại bệnh viện, công dân Việt Nam đang ở nước ngoài, người đang chấp hành hình phạt tù...có xác nhận của người phụ trách, thủ trưởng, chỉ huy ở những cơ sở đó xác nhận thì cũng có giá trị như di chúc được công chứng, chứng thực (Điều 636).

         Như vậy, những người tự viết được di chúc có quyền lựa chọn hình thức tự lập di chúc không cần có người làm chứng hoặc lập di chúc có công chứng hoặc chứng thực; những người không tự viết được di chúc thì có quyền lựa chọn hình thức lập di chúc có người làm chứng hoặc lập di chúc có công chứng hoặc chứng thực; những người lập di chúc không đọc được hoặc không nghe được bản di chúc, không ký hoặc không điểm chỉ được thì chỉ có hình thức di chúc duy nhất là có công chứng hoặc chứng thực và họ phải nhờ người làm chứng và người này phải ký xác nhận trước mặt công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Uỷ ban nhân dân cấp xã.

        Trường hợp tài sản không có giấy chứng nhận quyền sở hữu như các vật dụng sinh hoạt trong gia đình, chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì người lập di chúc lựa chọn hình thức tự lập di chúc không có người làm chứng hoặc di chúc có 02 người làm chứng khi không tự viết được di chúc vì di chúc này bị từ chối công chứng, chứng thực. Đối với di chúc này phải mô tả tài sản (có thể kèm theo là ảnh chụp) rõ ràng; đất đai phải cụ thể về diện tích, vị trí, địa chỉ...để tránh phát sinh rắc rối sau này.

Luật gia Bùi Đức Độ